Vì sao vận chuyển xăng dầu cần quy định riêng?

Xăng dầu là mặt hàng dễ cháy, dễ bay hơi và có thể gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng khi rò rỉ. Chỉ một tia lửa nhỏ, một va chạm giao thông hay một thao tác bốc dỡ sai cách cũng có thể dẫn đến hỏa hoạn lan rộng, đe dọa cả khu dân cư xung quanh. Vì vậy, xăng dầu được xếp vào nhóm hàng nguy hiểm và chịu sự điều chỉnh của hệ thống văn bản pháp luật về kinh doanh xăng dầu và vận chuyển hàng nguy hiểm bằng phương tiện giao thông cơ giới đường bộ.

Thực tế cho thấy, phần lớn sự cố liên quan đến xe bồn chở xăng dầu đều bắt nguồn từ ba nguyên nhân: xe không đảm bảo điều kiện kỹ thuật, người lái thiếu kiến thức xử lý tình huống, và vi phạm quy tắc an toàn trong quá trình vận chuyển. Nắm vững quy định là cách rẻ nhất để phòng ngừa cả ba rủi ro này.

Điều kiện đối với xe bồn chở xăng dầu

Không phải chiếc xe tải nào gắn bồn lên cũng được phép chở xăng dầu. Phương tiện vận chuyển xăng dầu phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Kiểm định an toàn kỹ thuật còn hiệu lực: xe bồn phải được đăng kiểm định kỳ và giấy chứng nhận kiểm định phải còn thời hạn. Xe hết hạn kiểm định mà vẫn lưu thông chở xăng dầu sẽ bị xử phạt nặng và có thể bị tạm giữ phương tiện.
• Bồn chứa đạt tiêu chuẩn và được kiểm định riêng: bồn chứa xăng dầu phải được chế tạo theo tiêu chuẩn kỹ thuật, có van an toàn, hệ thống tiếp đất chống tĩnh điện và được kiểm định định kỳ bởi đơn vị có thẩm quyền. Bồn tự chế, bồn hoán cải không đúng quy trình là vi phạm nghiêm trọng.
• Gắn biển báo hàng nguy hiểm: xe phải gắn biển báo nhận diện hàng nguy hiểm theo đúng quy cách, đặt ở vị trí dễ quan sát phía trước, phía sau và hai bên thành xe.
• Trang bị phương tiện phòng cháy chữa cháy: trên xe phải có bình chữa cháy còn hạn sử dụng, với số lượng và chủng loại phù hợp với dung tích bồn.
• Hệ thống điện, ống dẫn an toàn: hệ thống điện trên xe bồn phải là loại chống cháy nổ; các đường ống, van, khớp nối phải kín, không rò rỉ và được kiểm tra thường xuyên trước mỗi chuyến hàng.

Khi đầu tư xe mới, doanh nghiệp nên ưu tiên các dòng xe bồn được đóng mới đồng bộ từ đơn vị uy tín, có đầy đủ hồ sơ kiểm định bồn chứa — giúp xe nhanh chóng đủ điều kiện lưu thông và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong suốt quá trình khai thác.

Điều kiện đối với người lái xe và nhân viên áp tải

Người trực tiếp điều khiển xe bồn chở xăng dầu phải đáp ứng các yêu cầu cao hơn so với lái xe tải thông thường:

• Giấy phép lái xe phù hợp: tài xế phải có giấy phép lái xe hạng phù hợp với tải trọng và loại phương tiện điều khiển, còn thời hạn sử dụng.
• Được bồi dưỡng kiến thức về hàng nguy hiểm: người lái xe và nhân viên áp tải (nếu có) phải được tập huấn, bồi dưỡng về an toàn trong vận chuyển hàng nguy hiểm, nắm vững tính chất của xăng dầu, quy trình ứng phó sự cố và kỹ năng sử dụng phương tiện chữa cháy trên xe. Giấy chứng nhận bồi dưỡng là một trong những giấy tờ lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra.
• Sức khỏe và ý thức chấp hành: tài xế phải đảm bảo sức khỏe, tuyệt đối không sử dụng rượu bia, chất kích thích khi làm nhiệm vụ. Vi phạm nồng độ cồn với xe chở hàng nguy hiểm bị xử lý ở khung rất nặng.

Doanh nghiệp vận tải nên xây dựng quy trình kiểm tra nhanh trước mỗi chuyến đi: kiểm tra giấy tờ của tài xế, tình trạng sức khỏe, và nhắc lại các quy tắc an toàn cơ bản — biện pháp quản trị rủi ro đơn giản nhưng rất hiệu quả.

Quy định trong quá trình lưu thông

• Tốc độ và khoảng cách an toàn: xe chở hàng nguy hiểm phải chạy với tốc độ phù hợp, giữ khoảng cách an toàn lớn hơn xe thông thường, đặc biệt khi qua khu đông dân cư, cầu, hầm và đoạn đường đèo dốc.
• Tuyến đường vận chuyển: một số địa phương quy định tuyến đường, khung giờ dành riêng cho phương tiện chở hàng nguy hiểm, hạn chế đi qua trung tâm đô thị vào giờ cao điểm. Doanh nghiệp cần tìm hiểu quy định của từng địa phương nơi xe hoạt động thường xuyên.
• Cấm hút thuốc và cấm lửa: tuyệt đối cấm hút thuốc, cấm mang theo hoặc sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt trên xe và trong phạm vi an toàn quanh xe bồn.
• Quy định về dừng, đỗ xe: không dừng, đỗ xe bồn gần nguồn lửa, nơi đông người hoặc khu vực cấm. Khi phải dừng đỗ, chọn vị trí thoáng, an toàn và có người trông coi.
• Giấy tờ mang theo: đầy đủ giấy tờ phương tiện, giấy chứng nhận kiểm định bồn chứa, giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm (nếu thuộc diện), hóa đơn chứng từ hàng hóa và giấy chứng nhận bồi dưỡng an toàn của người lái.

Quy định về bốc dỡ, nạp và xả hàng

Công đoạn nạp, xả xăng dầu tại kho, bến bãi và cây xăng là thời điểm rủi ro cháy nổ cao nhất:

• Xe phải được nối đất chống tĩnh điện trước khi nạp hoặc xả hàng. Tĩnh điện tích tụ trên bồn kim loại là nguyên nhân gây cháy đã được ghi nhận trong nhiều vụ việc thực tế.
• Động cơ xe phải tắt máy trong suốt quá trình nạp, xả, trừ trường hợp thiết bị bơm được dẫn động theo thiết kế cho phép và đảm bảo an toàn phòng cháy.
• Khu vực nạp, xả phải thông thoáng, có biển cấm lửa, cấm hút thuốc, và trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ.
• Người thực hiện phải mặc trang phục bảo hộ phù hợp, không sử dụng điện thoại di động hoặc thiết bị có thể phát sinh tia lửa trong khu vực nguy hiểm.
• Không nạp quá đầy bồn: phải chừa khoảng trống an toàn theo quy định kỹ thuật để xăng dầu giãn nở khi nhiệt độ thay đổi, tránh trào hoặc tăng áp suất nguy hiểm.

Doanh nghiệp nên đầu tư hệ thống bơm, van và đồng hồ đo đạt chuẩn ngay từ đầu, đồng thời đào tạo nhân viên thao tác đúng quy trình. Chi phí cho an toàn ở khâu này luôn rẻ hơn rất nhiều so với chi phí khắc phục một sự cố cháy nổ.

Xử lý sự cố tràn đổ, cháy nổ trên đường

Dù đã tuân thủ đầy đủ quy định, sự cố vẫn có thể xảy ra do va chạm giao thông hoặc hỏng hóc kỹ thuật bất ngờ. Người lái xe bồn cần nắm vững các bước ứng phó cơ bản:

1. Dừng xe an toàn, tắt máy: đưa xe vào lề đường ở vị trí thoáng, cách xa nguồn lửa và khu dân cư nếu có thể; tắt động cơ và ngắt toàn bộ hệ thống điện.
2. Cảnh báo khu vực: đặt biển báo nguy hiểm, yêu cầu người xung quanh không hút thuốc, không sử dụng điện thoại gần khu vực rò rỉ.
3. Khống chế rò rỉ: nếu an toàn, khóa van bồn để hạn chế lượng xăng dầu tràn ra; dùng cát, đất để thấm hút và ngăn dòng chảy lan rộng — tuyệt đối không dùng nước để rửa xăng dầu tràn.
4. Gọi cứu hộ và báo cơ quan chức năng: gọi ngay lực lượng PCCC, cảnh sát giao thông và báo cho đơn vị quản lý để phối hợp xử lý. Không tự ý tiếp tục di chuyển khi bồn đang rò rỉ.

Sau mỗi sự cố, doanh nghiệp cần lập biên bản, đánh giá nguyên nhân và rà soát lại toàn bộ quy trình để tránh lặp lại.

Bảng tóm tắt checklist an toàn cho mỗi chuyến hàng